بر اساس نظر محققان و دانشمندان كه در هشت تپه در اطراف رود مهمه و پنج تپه را در اطراف رود ايرج شناسايي شده است . منطقه دهلران از قديم مورد پژوهشهاي مختلفي قرار گرفته كه قديمي ترين آنها به سال 1903 ميلادي برمي گردد. بر اساس آثار و مدارك بدست آمده از تپه هاي علي كش و سبز و ديگر تپه هاي حفاري شده 7 دوره را شناسايي كرده اند و تاريخي ميان 7500 تا 3700 پيش از ميلاد را تخمين زده اند . سه دوره قديمي تر از اين هفت دوره را به نامهاي (بزمرده) (علي كش) (محمد جعفر ) در تپه علي كش مشخص كرده اند . پروفسور هول براي دشت دهلران و آثار آن پنج دوره مشخص كرده است . اين دوره ها به ترتيب قدمت عبارتند از : دوره اول بزمرده – دوره دوم علي كش (مربوط به دوران قبل از سفال ) – دوره سوم محمد جعفر – دوره چهارم سفيد و دوره پنجم سرخ . در دوره هاي سوم تا پنجم سفال اوليه آن نرم و خميره آن مخلوط با كاه و خاشاك و يا كمي حرارت آشكار شده است كه همگي مربوط به دوران آغاز استقرار در دهكده ها مي باشند . پروفسور هول با تحقيقات بيشتر و آزمايشات كربن 14 تاريخ تقريبي هر كدام از اين دوره ها را به ترتيب زير جرح و تعديل كرده است : قبل از سفال – سفال اوليه – دوران آغاز و استقرار – دوران بزمرده 6700 تا 7500 پيش از ميلاد مسيح- دوره علي كش 6400 تا 6700 پيش از ميلاد مسيح – دوره محمد جعفر 5700 تا 6400 پيش از ميلاد مسيح دوره بزمرده 1 : اين دوره كه احتمالا ابتداي استقرار در اين محل بوده است قدمتش به حدود 9 هزار سال پيش از ميلاد مي رسد . در اين دوره نباتات و حيوانات وحشي در دره دهلران فراوان بوده است . چون هنوز سفال وجود نداشته . مردم مايعات را در محفظه هايي كه از پوست حيوانات وحشي ساخته بودند . استفاده مي كردند و قسمتي از مايحتاج غذايي خود را از اين راه تهيه مي كرده اند . آنها خانه هاي گودالي و گلي كوچكي مي ساختند . گندم وحشي و جو دوشياره كشت مي كردند . بقاياي استخوانهاي بز . گورخر . گراز . ماهي . لاك پشت و پرندگان آبي را كه شكار مي كردند در بقاياي باستاني بدست آمده است . ادوات سنگي را از آبسيديان يا شيشه معدني و سنگ چخماق مي ساخته اند . كف اتاق ها با حصير مفروش مي شده است . دوره علي كش 2 : در خصوص قدمت اين دوره هر چند تاكنون بيش از 11 نمونه تاريخي از طريق آزمايشات كربن در دست است كه تاريخي ميان 6750 تا 6000 قبل از ميلاد را نشان مي دهد . ولي بر اساس دو تاريخ يكي 6900 و ديگري 8000 سال ق . م مي توان نتيجه گرفت كه علي كش داراي قدمتي حدود8 هزارسال پيش از ميلاد است . اين دوره كه بعد از بزمرده است داراي معماري قابل ملا حظه اي است . خانه هاي مسكوني اين دوره داراي بيش از يك اتاق داشت و مصالح ساختماني آن همانند دوره قبل (بزمرده) از قطعات گل رسوبي منطقه به ابعاد حدود 40 * 52 * 10 سانتي متر بود و به وسيله يك لايه ملاط گل را به هم متصل و پس از ساختن ديوار دو سطح آن را با يك لايه گل اندود مي كردند . كف اتاق ها از گل و يا خاك نرم كوبيده مي شد . روي اين كف را اغلب با حصير فرش مي كردند . احتمالا منازل مسكوني اين دوره داراي حياطي بود كه در گوشه اي از آن اجاقي ساده براي پخت و پز ساخته مي شد . در حفاريهاي اين دوره يك دانه عدس پيدا شده كه نشان مي دهد ساكنان علي كش با بوميان منطقه كوهستاني مانند جارمو كه كشت اين گياه در آنجا تجربه شده بود . تماسهايي برقرار كرده بودند . خوراك گوشتي مردم را معمولا بز تشكيل مي داد . علاوه بر آن قسمت اعظم نيازهاي گوشتي از طريق شكار و صيد تامين مي شد . شكار غزال . گورخر . گاو وحشي و صيد ماهي . لاك پشت آبي . صدف ...... بخشي ديگر از مواد غذايي آنان بود . در اين دوره علاوه بر حصير از ني و جگن سبدهايي بافته مي شد .ساخت و استفاده از ظروف سنگي بيش از پيش متداول بود . ساخت پيكرك گلي بز همچنان ادامه داشت . در ميان پيكرك هاي گلي چند پيكر انسان نيز ديده مي شود . از دندان گراز وحشي و صدف و سنگ و استخوان و آسفالت طبيعي مهره هاي تزييني ساخته مي شد . از فيروزه فلات ايران نيز براي ساختن مهره استفاده مي شد . ساكنان علي كش اموات را پس از اين كه با يك قشر نازك محلول گل آخري مي پوشانيدند و به صورت جمع شده در حصير مي پيچيدند و همراه با تزيينات شخصي در منارل و در زير كف اتاق ها در چاله هاي كم عمق در حالت نشسته دفن مي كردند . پروفسور هول اظهار مي دارد كه احتمالا اولين سفال نخودي در دوره سبز در دشت دهلران توليد شده و پروفسور لوبرتون آن را مربوط به دوره سوزياناي (الف) مي داند . در لايه هاي عميق تپه سبز آثار معماري ديوارهاي خشتي با پايه سنگي آشكار شده است . به نظر مي رسد حدود 5500 سال پيش از ميلاد در اين منطقه كشاورزي با كمك آبياري انجام مي گرفته است و اين منطقه از مراكز مهم كشاورزي بوده و احتمالا از نظر تجاري روابطي با نواحي هم جوار داشته است . وجود ادوات آبسيديان (سنگ شيشه معدني) دليل بر اين است كه آبسيديان از مراكز و معادن آبسيديان در دنياي باستاني وارد اين منطقه شده است . تپه سبز : پروفسور هول به ترتيب قدمت چهار دوره زير را براي لايه هاي تپه سبز مشخص كرده است . دوره هاي سبز : تاريخ تقريبي 5000 تا 5500 پيش از ميلاد مسيح – دوره هاي خزينه : 4500 تا 5000 پيش از ميلاد مسيح – دوره هاي مهمه : 4000 تا 4500 پيش از ميلاد مسيح – دوره هاي بيات : 3700 تا 4100 سال پيش از ميلاد مسيح . تپه موسيان 3 : اين تپه در حدود 150 كيلومتري شمال غربي شوش قرار دارد . در سالهاي 1902 و 1903 م هيئت فرانسوي به سرپرستي گوتير و لامپر در آن كاوشهايي انجام داده اند و اشياي بدست آمده را به موزه لوور پاريس منتقل كرده اند . اين تپه در جريان كاوش هاي باستاني تا عمق 50/2 متر پايين تر از سطح جلگه خاكبرداري شده است . در اين حفاريها سفالهايي بدست آمده اند كه خصوصياتي ممتاز دارند . خميرمايه آنها به رنگ زرد يا سبز است و نقوش آنها قهوه اي يا سياه و به ندرت قرمز رنگ اند در محل تپه موسيان سه نوع ظرف منقوش بدست آمده : 1 – ظروف سفالي شبيه به ظرفهاي شوش اول 2 – هر چند در نقش و خمير بعضي از ظرفهاي سفالي دقت و ظرافت زياد به كار نرفته ولي چون نقاشي هاي اين ظرفها شبيه سفالهاي شوش اول هستند آن را شوش اول (ب) ناميده اند . 3 – اين دسته شبيه ظرفهاي شوش دوم اند .